Reductionisme en het biopsychosociale model

In 1980 introduceerde de Amerikaanse psychiater George Engel het biopsychosociale (BPS) model als een alternatief voor het biomedische model in de psychiatrie. Waar het biomedische model probeert om psychische problemen te reduceren tot hersenziekten, gaat het BPS model er van uit dat zulke problemen een samenspel zijn van sociale, psychologische en biologische factoren. Zo kan het bijvoorbeeld van een sociale situatie afhangen of een lichamelijke eigenschap wel of niet voor een probleem zorgt.

Natuurlijk zou je kunnen zeggen dat uiteindelijk alle sociale en psychische kenmerken het resultaat zijn van onze biologie. Maar als je probleem iets te maken heeft met de interactie met je collega’s op je werk, dan hoeven we geen hersenscans van al je collega’s te maken om die interactie te begrijpen. Sommige factoren kun je het beste in kaart brengen op het sociale niveau.

Daarnaast is het een beetje vreemd dat mensen zo vaak het woord “biologisch” gebruiken om te verwijzen naar enkel de microprocessen in onze hersenen en de rest van ons lichaam. Biologen bestuderen zelf immers de natuur ook op verschillende niveaus. Terwijl microbiologen naar cellen en organellen kijken, brengen ecologen juist hele ecosystemen in kaart.

Toch zie je in de GGZ nog steeds een soort strijd tussen mensen die vooral over hersenen willen praten en mensen die vooral over sociale relaties willen praten. Als derde groep zou je daar nog sommige psychologen aan kunnen toevoegen die vooral naar individuen willen kijken. Vanuit het BPS model zijn al deze drie stromingen te reductionistisch, omdat ze alles willen herleiden tot één niveau. De eerste groep reduceert psychische problemen tot hersenafwijkingen, de tweede reduceert ze tot sociale structuren en de derde reduceert ze tot individuele klachten en hulpvragen.

Blijkbaar is Engel er met zijn BPS model toch niet in geslaagd om iedereen ervan te overtuigen dat psychische problemen op meerdere niveaus tegelijk plaatsvinden. Dat klinkt ook best wel mysterieus en het model van Engel blijft daar ook redelijk vaag over. Wij zien de ecologische benadering als een manier om concreter uit te leggen hoe interactieprocessen op verschillende niveaus samen een dynamisch evenwicht (equilibrium) kunnen vormen. En hoe je zowel psychisch welzijn als psychische problemen kunt begrijpen als zulke equilibria.

Terug naar omdenkstap 2: van reductionisme naar ecologie.